Zelfstandige zorgverstrekkers: onmisbare schakels in preventie en eerstelijnszorg

Terug naar alle nieuws

Preventie is een sleutel tot een toegankelijke, betaalbare en toekomstgerichte gezondheidszorg. In Vlaanderen speelt de eerstelijnszorg daarbij een cruciale rol. Zelfstandige zorgverstrekkers – van huisartsen en apothekers tot kinesitherapeuten, logopedisten, diëtisten en psychologen – staan dagelijks dicht bij de patiënt en zijn vaak het eerste aanspreekpunt voor gezondheidsvragen.

Vanuit die nabijheid leveren zij een essentiële bijdrage aan gezondheidsbevordering, vroegdetectie en begeleiding. Toch wordt hun rol in het preventiebeleid vandaag nog onvoldoende structureel erkend en ondersteund.

Preventie gebeurt niet op papier of in structuren, maar in het dagelijkse contact tussen zorgverlener en patiënt. Zelfstandige zorgverstrekkers maken daar elke dag het verschil.

Hilde Deneyer, voorzitter van het Netwerk Zelfstandige Zorgverstrekkers

Preventie werkt het best in de eerste lijn

De gezondheidszorg is opgebouwd uit verschillende zorglijnen. Waar de nulde lijn inzet op algemene gezondheidsbevordering en de tweede en derde lijn focussen op gespecialiseerde zorg, ligt de sleutel tot effectieve preventie in de eerste lijn.

Door hun continu contact met patiënten en hun kennis van de persoonlijke context kunnen zelfstandige zorgverstrekkers gezondheidsrisico’s vroeg detecteren en preventie integreren in de dagelijkse praktijk. Preventie is geen aparte opdracht, maar een vanzelfsprekend onderdeel van kwaliteitsvolle zorg.

Preventie is het meest effectief wanneer ze structureel verankerd is in de eerstelijnszorg, met zelfstandige zorgverstrekkers als centrale schakels.

Sterke netwerken, maar te weinig structurele betrokkenheid

Sinds 2019 is Vlaanderen ingedeeld in 60 eerstelijnszones (ELZ), die zorg- en welzijnsactoren samenbrengen rond lokale noden. Daarnaast bestaan er tal van professionele overlegstructuren zoals huisartsenkringen, vroedvrouwenkringen, kinesitherapiegroepen en logopedistenplatforms.

Deze netwerken vormen een sterke basis voor samenwerking en kennisdeling, maar zelfstandige zorgverstrekkers worden nog te weinig systematisch betrokken bij de uitwerking en uitvoering van preventie-initiatieven. Nochtans zijn zij cruciaal om de burger effectief te bereiken via laagdrempelige zorg.

Als we preventie ernstig nemen, moeten we vertrekken van de realiteit op het terrein. Zelfstandige zorgverstrekkers kennen hun patiënten, hun context en hun noden — dat kapitaal benutten we vandaag nog te weinig.

Anton Smagghe, secretaris-generaal van de Federatie Vrije Beroepen

Preventie in de praktijk: elke discipline draagt bij

Zelfstandige zorgverstrekkers nemen vandaag al een brede waaier aan preventieve taken op, waaronder gezondheidsvoorlichting en leefstijladvies, screening en vroegdetectie, vaccinatie en infectiepreventie, valpreventie, mentale gezondheidsbevordering en preventie van chronische aandoeningen.

Die preventieve inzet gebeurt vaak multidisciplinair, via snelle en gerichte doorverwijzing tussen zorgverleners die elkaar kennen en samenwerken binnen lokale netwerken. Dat voorkomt dubbele onderzoeken, tegenstrijdige adviezen en onnodige zorgtrajecten.

Samenwerking in de eerstelijn verhoogt zowel de kwaliteit als de efficiëntie van preventieve zorg.

Efficiënt, nabij en kostenbesparend

Vroegtijdige interventies door zelfstandige zorgverstrekkers voorkomen dat gezondheidsproblemen escaleren en verminderen de druk op de tweede en derde lijn. Dat is niet alleen beter voor de patiënt, maar ook essentieel voor de betaalbaarheid van het zorgsysteem.

Preventie via de eerste lijn is nabij, mensgericht en kostenefficiënt — op voorwaarde dat de juiste beleidskeuzes worden gemaakt.

Investeren in preventie via zelfstandige zorgverstrekkers is geen extra kost, maar een slimme keuze voor een duurzaam en betaalbaar zorgsysteem.

Tom Bovyn, voorzitter van de Federatie Vrije Beroepen

Bedreigingen voor de zelfstandige praktijk

De positie van zelfstandige zorgverstrekkers staat onder druk door schaalvergroting, verschillen in financiering, toenemende administratieve lasten en digitalisering die niet altijd is afgestemd op hun realiteit. Zonder gerichte ondersteuning dreigt hun preventieve rol te verzwakken.

Een preventiebeleid dat inzet op geïntegreerde zorg mag zelfstandige zorgverstrekkers niet aan de zijlijn plaatsen.

Beleidskeuzes maken het verschil

Om preventie structureel te verankeren in de eerstelijnszorg zijn gerichte maatregelen nodig, waaronder een betere terugbetaling van preventieve consultaties, stimulansen voor multidisciplinaire samenwerking, een volwaardige betrokkenheid van zelfstandige zorgverstrekkers in eerstelijnszones, administratieve vereenvoudiging en blijvende investeringen in opleiding en bijscholing.

Aangezien preventie grotendeels een Vlaamse bevoegdheid is, ligt hier een duidelijke regierol voor de Vlaamse overheid.